Feiten uit een interview controleren vóór publicatie: een checklist voor beweringen

Een opname controleren is iets anders dan een bewering controleren

Audio kan bevestigen dat iemand een bepaald cijfer noemde. Je hoort niet hoe het cijfer is berekend of op welke periode het slaat. Controleer de formulering in de opname en de onderbouwing in de bronnen, vooral als het feit de hoofdconclusie beïnvloedt.

Begin met beweringen waarbij een fout de betekenis verandert: namen en rollen, data, cijfervergelijkingen, volgorde van gebeurtenissen en beschrijvingen van andermans handelingen. Gebruik voor medische, juridische of andere ingewikkelde vakinhoud geschikte bronnen en vraag zo nodig een deskundige om controle.

Controleer beweringen afzonderlijk

1. Splits zinnen in controleerbare delen

   Eén zin kan een datum, een aantal en een verklaring voor de oorzaak bevatten. Noteer ze apart. Ook een oordeel kan op een feit berusten: ‘het beste resultaat van het jaar’ vraagt om controle van de maatstaf en periode, ook al klinkt het als een mening.

2. Zoek de oorspronkelijke bron

   Vraag naar het document, de dataset of het gepubliceerde bericht waarop de bewering berust. Geef de voorkeur aan een bron die de relevante informatie rechtstreeks bevat. Meerdere navertellingen van één bericht zijn geen onafhankelijke bevestigingen.

3. Controleer of de cijfers vergelijkbaar zijn

   Vergelijk datum van gebeurtenis en publicatie, eenheden, periodes, definities en grenzen van de steekproef. Meer verzoeken kunnen samenvallen met meer klanten. De cijfers alleen bewijzen niet dat de kwaliteit achteruitging. Controleer verklaringen over oorzaken apart.

4. Leg het resultaat en de wijziging vast

   Noteer bron, controledatum en de precieze reden voor de status. Is maar een deel van de zin bevestigd, beperk de bewering dan of vermeld de grens. Stel bij een verschil een concrete vraag aan de geïnterviewde in plaats van de betwiste informatie op basis van een aanname te corrigeren.

Een interview bevat een cijfervergelijking

Dit is een fictief oefenvoorbeeld. Namen, omstandigheden en resultaten dienen alleen om de werkwijze uit te leggen.

Dit zijn twee beweringen: het aantal is veranderd en een specifieke oorzaak verklaart dat. Voor de eerste vergelijk je gelijke periodes volgens dezelfde telregel. Voor de tweede onderzoek je alternatieven, zoals een verandering in het werkvolume of het soort verzoeken.

Zelfs als het aantal klopt, kan ‘het proces heeft het probleem opgelost’ te stellig zijn. Beschrijf de waargenomen verandering precies en zet de interpretatie van de geïnterviewde er apart bij, met de beperkingen van de gegevens.

Logboek voor feitencontrole

Geef elke belangrijke bewering een eigen rij. Zo kan een andere redacteur het werk overnemen zonder opnieuw te zoeken.

Bewering en tijdcode:
Type: datum / cijfer / rol / gebeurtenis / oorzaak:
Waarom het telt voor het artikel:
Primaire bron:
Datum van bron en gebeurtenis:
Definities en eenheden:
Wat rechtstreeks wordt bevestigd:
Verschillen en beperkingen:
Controlestatus:
Vraag voor de geïnterviewde:
Definitieve formulering:
Wie controleerde het en wanneer:

Controleer de onderbouwing vóór publicatie

• Een complexe zin is in afzonderlijke beweringen verdeeld.
• De bron bevestigt precies het betreffende deel.
• Periodes en eenheden zijn vergelijkbaar.
• Ongecontroleerde beweringen worden niet als vaststaande feiten gepresenteerd.